Negen vaccinmiljardairs erbij: ‘Je mag winst maken op gezondheid’
Gepubliceerd op: 30-05-2021

De vlag ging wereldwijd uit toen vorig jaar het ene na het andere coronavaccin in recordtempo ontwikkeld werd. De vaccins bleken bovendien een stuk effectiever dan verwacht.

Lijst vaccinmiljardairs

Nu enkele maanden later is onrust ontstaan over de prijzen van de vaccins én vooral de miljardenwinsten die farmaceuten maken, terwijl mensen in armere landen nauwelijks vaccins krijgen.

De coronacrisis heeft zo een lijstje nieuwe ‘vaccinmiljardairs’ opgeleverd, berekende ngo-club People’s Vaccine Alliance. Bovenaan de lijst staan Moderna-topman Stéphane Bancel en oprichter Ugur Sahin van BioNTech, dat samenwerkt met Pfizer.

Hun verdiensten staat vooral ter discussie omdat de vaccins zijn ontwikkeld met overheidsgeld. Maar is dat wel terecht? We vragen het aan Maarten Postma, hoogleraar internationale gezondheidseconomie aan het UMC Groningen en lid van de Britse Gezondheidsraad.

Critici zeggen: de achterliggende mRNA-techniek waaraan farmaceuten Pfizer en Moderna verdienen is uitgevonden door universiteiten en gefinancierd met overheidsgeld. Pfizer zegt: het vaccin naar de markt brengen is veel duurder en risicovoller. Wie heeft gelijk?

“Het is een gedeelde investering. In dit geval grofweg 30 procent publiek en 70 procent privaat. Dat is niet abnormaal: het gaat bij andere geneesmiddelen ook al zo. Het klopt dus dat farmaceuten behoorlijke risico’s nemen, kijk naar de commotie over bijwerkingen met de vaccins van AstraZeneca en Janssen. Investeringen kunnen dus mislopen. Pfizer wordt nu gezien als koploper, maar dat kan over een jaar volledig anders zijn, als er nieuwe varianten opduiken of een concurrent een beter werkend vaccin maakt.”

Zijn de winsten buitensporig als er zoveel miljardairs bij komen?

“Niet op basis van het aantal miljardairs dat erbij komt, dat zou je het moeten vergelijken met omzetten die met andere vaccins zijn gemaakt. Als maatschappij hebben we samen bepaald dat je winst mag maken op gezondheid. Daar kun je je vraagtekens bijzetten, zeker als winsten zo hoog zijn. Maar een ander gevolg is dat er zo concurrentie ontstaat. Dat is in principe goed voor de prijs en bovenal een enorme stimulans om deze geneesmiddelen zo snel te ontwikkelen. Het systeem heeft voordelen en nadelen.”

Hebben deze farmaceuten een bedrijfsrisico gelopen als overheden gegarandeerd hun vaccins afnemen?

“Ik denk dat de gegarandeerde afname van het coronavaccin eenmalig is. Een regulier vaccin zit in een jaarlijks terugkerend nationaal programma voor kinderen of ouderen. Dat is hier niet zo. Het is onzeker wat er volgend jaar gebeurt: komen er heel andere vaccins? Gaan we zoals bij de griepprik toe naar een jaarlijkse booster, en zo ja: voor welke bevolkingsgroepen dan? Ook weten we niet of iemand die nu bijvoorbeeld AstraZeneca heeft gehad, datzelfde vaccin in het vervolg moet blijven gebruiken.”

De prijzen van het coronavaccin gaan stijgen, belooft financieel directeur Frank D’Amelio van Pfizer. Wat vindt u daarvan?

“Een hele bijzondere situatie. Prijzen van vaccins en medicijnen gaan in de regel altijd omlaag, maar dat is nu anders. We hebben we bij de coronavaccins nooit de tijd gehad om te kijken naar de kosteneffectiviteit. In Nederland wordt een bedrag tot 20.000 euro per gewonnen gezond levensjaar gezien als kosteneffectief. Als we straks in rustiger vaarwater zitten, kan ik mij voorstellen dat zo’n berekening wordt gemaakt en dat de prijs van een coronavaccin hoger uitvalt dan nu gerekend wordt. Een unieke situatie.”

Farmaceut AstraZeneca en de Oxford-universiteit produceren nu een coronavaccin zonder winstoogmerk. Blijft dat zo?

“Ik kan mij voorstellen dat dit ook onder druk komt te staan. Ze leveren nu veruit het goedkoopste vaccin en dat is fantastisch omdat zo een snelle uitrol mogelijk is. Maar er zijn geen grote verschillen tussen de huidige coronavaccins, de verschillende technieken die ze gebruiken zijn niet cruciaal voor de prijs. Het gaat er juist om of een vaccin effectief is en of deze bijwerkingen heeft. In die zin zou het logisch zijn als de prijs van het Oxford/AstraZeneca-vaccin op termijn zal stijgen en die van Pfizer dalen.”

Ga naar de bron